خانه / Literature / BAKİ DİVANINDAKİ FARSÇA ŞİİRLER PROF. DR. MEHMET KANAR part 1

BAKİ DİVANINDAKİ FARSÇA ŞİİRLER PROF. DR. MEHMET KANAR part 1

 

BAKİ DİVANINDAKİ FARSÇA ŞİİRLER
PROF. DR. MEHMET KANAR part 1

ÖZET
Klasik Fars edebiyatının çok seçkin şairlerinden biri, belki de en başta geleni Hafız-ı Şirazi’dir. “Gaybın Dili” olarak bilinen Hafız, kendi çağından itibaren Fars ve Türk edebiyatı şairleri üzerinde derin bir etki bırakmıştır. Onun gazellerine nazire yazan şairlerin sayısı ol-dukça çok olduğu gibi, onun gazellerini tahmis eden şairler de çoğun-
luktadır.
Türk edebiyatında Hafız’ın gazellerine benzer gazeller yazan şair-lerden biri de Türk edebiyatında ender yetişen şairlerden biri olan Baki’dir. Baki, ayrıca Hafız’ın gazellerini de tahmis etmiştir. Makalede bu durum ele alınacaktır.

.
Anahtar Kelimeler: Baki, Hafız-ı Şîrâzî, Farsça Şiir, Tahmis.

GİRİŞ
Bu çalışmada; Baki’nin Dr. Sabahattin Küçük tarafından yayın-la-nan Divanındaki Farsça şiirlerin Farsça metinlerine, çevrim yazılarına ve manzum çevirilerine yer verilmiş, tahmislerdeki Farsça metinler ile Kazvînî neşri ve tarafımızdan yapılan çeviriler karşılaştırılıp notlandı-rılmıştır.

Dr. Sabahattin Küçük’ün Baki Dîvânı’nın tenkitli basımının 455.-472. sayfaları arasında Baki’nin Farsça şiirleri yer almaktadır. İki cilt ha-linde hazırladığım Osmanlı Türkçesi Sözlüğü’nde (Say, 2009) Divan’ın birinci baskısını tarayarak yüzlerce örnek beyit çıkarmıştım. Birinci baskının sonunda Farsça şiirleri gördüğüm zaman, ikinci baskıda bun-ların çevirilerinin verileceğini düşünerek beklemeyi tercih etmiştim.

Ancak ikinci baskıda da dizgi hatalarının düzeltilmediğini, çevirilerin yapılmadığını görünce, tüm Farsça şiirlerin Arap harfli metinlerinin ve çevrimyazılarının yapılmasını ve mümkün olduğu kadar nazmen çe-virmeyi sorumluluk bildim.

Divan’da Hafız-ı Şîrâzî’nin üç gazeline tahmisi vardır. Dipnotlarda da belirttiğim gibi bazı beyitlerde farklılık olduğu gibi beyit sayıla-rında da uyumsuzluk vardır. Hafız’ın Divan’ını çevrimyazılı metinle-riyle ve nazmen çevirdiğim için okuyucunun üç gazeli Divan’ın aslıyla karşılaştırmak isteyeceklerini düşünerek en ilmî neşir olan Kazvînî
neşrinin sayfa numaralarını da verdim.

Baki Divanı’nda üç tahmisten başka sekiz gazel, dört kısa mesnevi, beş tek beyit vardır. Fars dili ve edebiyatına tam anlamıyla hâkim ol-duğu anlaşılan Baki, bu alanda da şiir denemelerinde bulunmuş, kla-sikleşmiş mazmunlara, ifade kalıplarına yer vermiştir. Ne varki Farsça şiirlerinin Türkçe şiirleri kadar bakir ve güçlü olduğunu söylemek çok
iddialı olur.

TAHMÎSÂT-I FÂRSÎ

Taḫmîs-i gazel-i Ḫâce Hâfız
I
Mefâ’ilün Feilâtün Mefâîlün Feilün
١
‫تویی که وصفِ تو جز سایهء الهی نیست‬
‫بعدل و داد عدیلِ تو پادشاهی نیست‬
‫بدان خدای کزان راست تر گواهی نیست‬
‫جز آستان توام در جهان پناهی نیست‬
‫سرِ مرا بجزین در حواله گاهی نیست‬
٢
‫چو من ز دودِ دلِ خود عَلم بر افرازم‬
‫هزار کشورِ جور و ستم بر اندازم‬
‫نه سوی قبضهء شمشیر دست می بازم‬
‫عدو چو تیغ کشد، من سپر بیندازم‬
‫که تیغ ما بجز از ناله ئی و آهی نیست‬
‫٣‬
‫رهِ دگر بجز از راه میفروش مپوی‬
‫که بوی خیر و سعادت نمی رسد زان سوی‬
‫من آن نِیَم که کنم رو بسوی هر سرِ کوی‬
‫ز راهِ کویِ خرابات بر نتابم روی‬
‫کزین بهم بجهان هیچ روی و راهی نیست‬
‫۴‬
‫منم بپای وی افتاده همچو خاکِقدم‬
‫چنانکه فرق ندارد وجودِ من ز عدم‬
‫نظر بعیبِ کسان نیست شاهِ اهلِ کرم‬
‫غالمِ نرگسِ مخمورِ آن سهی قدّم‬
‫که از شرابِ غرورش بکس نگاهی نیست‬
‫۵‬
‫بحالِ عاشقِ دلریشِ خود نگاهی کن‬
‫بدادخواهیء او معدلت معدلت پناهی کن‬
‫بکشورِ دلِ درویش پادشاهی کن‬
‫مباش در پی آزار و هرچه خواهی کن‬
‫که در شریعتِ ما غیر ازین گناهی نیست‬
‫۶‬
‫فتاده در خمِ گیسوی آن بتِ چینم‬
‫اسیرِ درشکنِ طره های مشکینم‬
‫بسر همیشه بال گه ازان و گه زینم‬
‫چنین که از همه سو دامِ راه می بینم‬
‫به از حمایت زلفش مرا پناهی نیست‬
٧
‫تو گوش و هوش چو باقی بقیل و قال مده‬
‫مجو وصال و دل و دین بدین خیال مده‬
‫دل ار دهی بجز از چشم آن غزال مده‬
‫خزینهء دلِ حافظ بزلف و خال مده‬
‫که کارهای چنین حدِّ هر سیاهی نیست‬
1
Toyî ki vasf-i to coz sâye-yi ilâhî nîst
Be adl u dâd adîl-i to pâdşâhî nîst
Bedan Ḫodây kezan râstter govâhî nîst
Coz âsitân-i toem der cihân penâhî nîst
Ser-i merâ becoz in der hevâlegâhî nîst
Sen varsın; vasfın ilahî gölgenden başka değil
Adalette senin gibi bir padişah var değil
Yemin ederim Tanrı’ya; yok ondan başka şahit
Dünyada eşiğinden başka sığınacak yerim yok
Bu eşik dışında başımı dayayacak yerim yok
Ço men zi dûd-i dil-i ḫod ‘alem ber efrâzem
Hezâr kişver-i covr u sitem ber endâzem
Ne sûy-i kabza-yi şemşîr dest mîbâzem
Adû ço tîg keşed, men siper biyendâzem
Ki tîg-i mâ becoz ez nâleî yu âhî nîst
Gönlümün dumanıyla bir alem yükseltirsem
Bin zulüm ülkesini yerle bir ederim
Kılıcın kabzasına elimi bile sürmem
Düşman çekerse kılıcını, kalkanı atarım
Kılıcımız ahtan, iniltiden başka şey değil
3
Reh-i diger becoz ez râh-i meyfurûş mepûy
Ki bûy-i ḫayr u se’âdet nemîresed zan sûy
Men an niyem ki konem rû be sûy-i her ser-i kûy
Zi râh-i kûy-i ḫerâbât ber netâbem rûy
Kezin bihem be cihân hîç rûy u râhî nîst
Meyhanecinin yolu dışında girmem bir yola
Gelmez o yandan hayır ile saadet kokusu
Her tarafa yüzünü çeviren biri değilim
Çevirmem yüzümü meyhane yolundan
Dünyada bundan iyi yok yönümle yolum
4
Menem be pây-i vey oftâde hemçu ḫâk-i kadem
Çonanki fark nedâred vucûd-i men zi ‘adem
Nazar be ‘ayb-i kesân nîst şân-i ehl-i kerem
Golâm-i nergis-i maḫmûr-i an sehîkaddem
Ki ez şerâb-i gurûreş be kes nigâhî nîst
Onun ayaklarına düşen benim ayak toprağı gibi
Varlığımın yokluktan yoktur bir farkı
Başkalarının ayıbını görmek olmaz kerem sahibinin şanı
O selvi boylunun mahmur, nergis gözlerinin kölesiyim
Gurur şarabı yüzünden yok kimseye baktığı
5
Be hâl-i âşık-i dilrîş-i ḫod nigâhî kon
Be dâdḫâhî-yi û ma’diletpenâhî kon
Be kişver-i dil-i dervîş pâdişâhî kon
Mebâş der pey-i âzâr u herçi ḫâhî kon
Ki der şerî’at-i mâ gayr ezin gonâhî nîst
Bak gönlü yaralı âşığının haline
Adalet ister senden; adalet et ona
Padişahlık et yoksulun gönül ülkesinde
Olma incitme peşinde; yap ne istersen
Bundan büyük günah yok şeriatımızda
6
Fotâde der ḫam-i gîsû-yi an bot-i Çînem
Esîr der şiken-i torrehâ-yi muşgînem
Be ser hemîşe belâ geh ez ân u geh zînem
Çonin ki ez heme sû dâm-i râh mîbînem
Bih ez himâyet-i zulfeş merâ penâhî nîst
O Çin güzelinin zülüflerinin kıvrımına düşmüşüm
Misk kokulu zülüflerinin kıvrımında esirim
Başımda bela var hep kâh ondan kâh bundan
Bakıyorum, her yanda tuzak görüyorum
Zülfünün himayesinden iyi yoktur sığınağım
7
To gûş u hûş ço Bâkî be kîl u kâl medih
Mecû visâl u dil u dîn bedin ḫiyâl medih
Dil er dihî becoz ez çeşm-i an gazâl medih
Ḫazîne-yi dil Hâfız be zulf u ḫâl medih
Ki kârhâ-yi çonin hadd-i her siyâhî nîst
Baki gibi kulak asma lafa söze
Vuslat isteme; gönlünü, dinini verme bu hayale
Vereceksen gönül, o ceylanın gözünden başkasına verme
Hafız, gönül hazineni zülfe, bene verme
Böyle işler her siyahinin haddi değil zira

چکیده‬
‫حافظ شیرازی یکی از شاعران مطرح و یا به عبارتی بر گزیده ترین شاعران ادبیات‬ کلاسیک فارسی می باشد. حافظ معروف به لسان الغیب از دوران حیات خویش تا عصر‬ حاضر تاثیر عمیقی را بر شاعران ترک و فارس داشته است. همانند نظیره نویسان تعداد‬ تخمیس سرایان از اشعار حافظ نیز بیشمار است‬
‫در ادبیات ترک یکی از کم نظیر ترین شعرایی که همانند حافظ غزل می سراید باقی‬ است. عالوه بر آن باقی از اشعار حافظ تخمیس کرده است که در مقاله به این موضوع‬ خواهیم پرداخت

پرفسور دکتر محمد کانار

Prof. Dr. Mehmet Kanar

Telegram Channel

درباره ی Mohammad Daeizadeh

Avatar
  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com
  • لطفا نظرات خود را به صورت فارسی بنویسید در صورت تایپ بصورت فینگلیش نظر شما پاک خواهد شد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.