خانه / Literature / شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار چهارم

شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار چهارم

DSC_0003 (Small)45 (Medium)

 

 ‫دو شقگی یا دو طرفی داستانهای مثنوی :‬

روش مولانا در بیان و القاء مفاهیم بدینگونه است که تقریبا در تمام‬ داستانهایش دو شق یا

دو طرف را در مقابل هم قرار می دهد و سخنان‬ عرفانی و فلسفی خودش را از زبان آنان،

بازگو می کند. بطوریکه تمام‬ سخنان مولانا در کل داستانهای مثنوی صحیح است. حتی

زمانی که از زبان‬ طرفهای بظاهر باطل و نا حق سخن می گوید. یا به بیانی دیگر اینطور

می‬شود گفت که هیچ سخن اشتباهی در مثنوی یافت نمی شود و تمام پندها‬ و اندرزها و

هشدارها در مواجه یا ورود به مراحل مختلف آگاهی، صحیح‬ هستند. بعنوان مثال در

داستان زن و شوهر اعرابی، ایراد گیریهای نفس یا‬ اندیشه های ذهن بر عقلی که هنوز به

معرفت لازم و کافی نرسیده است و‬ تنها به اتکا چند آگاهی جزوی بر خود غره گشته است

کاملا صحیح است. و‬ از آن سو سخنان همان عقل نیز در مرتبه های بالاتر آگاهی- نه

موقعیتی‬ که آن مرد دارد- کاملا صحیح است. یا اینکه د ر داستان شیر و خرگوش نیز‬

تمام سخنان توکل مدارانه حیوانات و سخنان جهد مدارانه شیر، صحیح‬ هستند.‬

در رابطه با صحیح بودن تمام سخنان مولانا و سردرگمی خواننده جویای‬ حقیقت در میان

این همه سخنان به ظاهر ضد و نقیض، با مراجعه به‬ داستان پادشاه جهود و تخلیط وزیر

احکام انجیل را برای مکر دیگران در‬ دفتر اول مثنوی، چنین برداشت می شود که هر کدام از

موارد و مسائل‬ مطروحه در مرحله ای از سلوک باید مورد توجه قرار گیرد. و ضمن درک‬

وضعیت و موقعیت معرفتی و شناختی خویش، هدف اصلی – که رسیدن به‬ ثبات ذهنی و

آرامش است – مدام یادآوری گردد، تا نهایت الامر منجر به جاری شدن حکمت گردد.

(حکمت حالت عملکردی سالم و صحیح ذهن‬ است که فرد درست ترین روش هر فعلی را در

موقعیتهای مختلف، بصورت‬ درونی درمی یابد) . به قول مولانا گمشده مومن حکمت است

که آن را‬لابلای صفحات قرآن جستجو می کند.‬

حکمت قرآن چو ضاله مومن است‬

‫هر کسـی در ضـاله خـود مـوقن اسـت‬

‫در تکمیل مبحث قبلی(از این شاخه به آن شاخه پریدن مولانا)، لازم‬ است این توضیح ارایه

گردد که مولانا بلافاصله پس از بیان بیت فوق‬ داستان مرد شتر کم کرده را پیش می کشد

تا بتواند جان کلام را القاء کند.‬

وزیر مکار شاه جهود برای اختلاف انداختن در میان پیروان عیسی با‬ بهرمندی از احکام

انجیل به هر گروهی بخشی از کل موضوع را تعلیم می‬دهد و این چنین می گوید :‬

رکن و اساس توبه و بازگشت، ریاضت کشی و گرسنگی است.‬

ریاضت سود نیست، بلکه تنها مخلص این راه، جود و بخشش است.‬

جوع و جود انسان، شرک است با معبود خویش.‬

تنها راه چاره تسلیم و توکل در تمام حالات زندگی است.‬

خدمت کردن معبود است که واجب گشته است وگرنه اندیشه‬ توکل، تهمتی بیش نیست.‬

امر و نهی هایی که شرع بیان می کند برای انجام دادن و ندادن‬ نیست، بلکه بیانگر عجز

انسانهاست، تا عجز خودمان را بینیم و‬ قدرت حق را بدانیم.‬

عجز و ناتوانی خود را مبین زیرا که آن کفر نعمت کردن است.‬

قدرت خود را ببین که این قدرت و توانایی را خداوند به تو اعطا‬ کرده است.‬

از هر دوی این نظر – عجز و قدرت – درگذر که هر آنچه در‬نظرت (ذهن و فکرت) آید، آن بت

بود.‬

دانش نظری خودت را نابود نکن که شمعی است برای راه تو،‬چنانچه از نظر و خیال بگذری

در واقع نابود کرده ای شمع وصالت‬ را، در شب تاریک.‬

نظریات و دانسته هایت را نابود کن و نگران نباش زیرا که از کشتن‬ آنها شمع جانت افزون

می شود.‬

هر کسی از روی زهد خویش ترک دنیا بکند، دنیا به او روی می‬ آورد، بیش از پیش.‬

هر آنچه خداوند برای تو بوجود آورده و آنها را بر تو شیرین کرده‬ است خوش بگیر و خودت را

بیخودی به سختی میفکن.‬

هر آنچه طبع و میل تو می خواهد آن را واگذار که آن رد است و‬ زشت.‬

و الی آخر …‬

خواننده وقتی با چنین جملاتی از مولانا برخورد می کند ابتدا سعی می‬کند درست را از

نادرست تمیز دهد و بر انجام سفارشات او اهتمام ورزد. در‬حالیکه انسانهای والا تمام

کارهایی را که مولانا آنها را بر می شمارد انجام‬ می دهند با این تفاوت که آنها با قدرت کل

بینی ذهنشان، هر فعلی را در‬ جای خودش انجام می دهند. برای رسیدن به چنان حالتی

باید به یک‬رنگی عیسی رسید.‬

او ز یــک رنگــی عیســی بــو نداشــت‬

نیســت یکرنگــی، کــز او خیــزد مــلال‬

‫وز مــزاج خــم عیســی، خــو نداشــت‬

‫بـــــل مثـــــال مـــــاهی و آب زلال‬

داستانهای به ظاهرمستهجن مثنوی :‬

توجه و دقت در تمام اعضاء و جوارح بدن انسان می تواند مدخلی باشد‬ برای درک بیشتر و

کاملتر خویشتن. مطابق توصیه قرآن کریم نسبت به‬ نگریستن بر چگونگی خلقت آدمی،

مولانا نیز با توجه به ماندگاری طولانی‬ مدت داستانهایی از جنس ارضاء شهوت در اذهان،

سعی بر آن داشته تا از‬ این زاویه نیز بر آگاه کردن انسانها همت بگمارد. ساختار شناختی و

معرفتی‬ بعضی از اذهان به گونه ای است که اگر سخنانی درلفافه داستانهایی شهوت‬

انگیز بیان شوند تاثیر پذیریشان بیشتر و طولانی مدت خواهد بود. مولانا از‬ منظر بررسی

ژنیتیکی و زیست شناختی وجود انسان، به ما می فهماند که‬ انگیزه های درونی میل به

مسائل جنسی در میان انسانها با شدت قابل‬ توجهی، متفاوت است(بعنوان مثال تفاوت

مشهود ژنیتیکی خلیفه مصر و‬ سرلشکر او در داستان خلیفه مصر وشاه موصل که کنیزکی

زیبا داشت -‬ دفتر پنجم). تا زمانی که انسان بر مکرهای نفسش آگاه نشده است همچنان‬

زیر لگدهای نفس حیوانی اش نابود می شود. به اعتقاد مولانا چنانچه انسانها‬ بتوانند به

هر طریقی بر این ویرانگریهایشان آگاه گردند، ارزشمند است.‬

دان که این نفس بهیمـی نـر خـر اسـت‬

‫زیر آن بودن از آن ننگین تر است‬

خداوند در قرآن کریم این چنین می فرماید :‬

” آیا او نطفه ای از منی که در رحم ریخته می شود نبود ” (سوره قیامت آیه ۷۳)‬

” سپس نسل او را از چکیده آبی پست مقرر فرمود ” (سوره سجده آیه۸)

” مگر شما را از آبی بی مقدار نیافریدیم ” (سوره مرسلات آیه۰۲)‬

” پس انسان باید بنگرد که از چه آفریده شده است ” (سوره طارق آیه۵)

” از آب جهنده ای خلق شده ” (سوره طارق آیه۶)‬

” از صلب مرد و میان استخوانهای سینه زن بیرون می آید ” (سوره طارق آیه۷)‬

وقتیکه فرستادگان خداوند به شکل مردانی بسوی لوت پیامبر می آیند، قوم‬ لوت به خانه

لوت هجوم می آورند و درصدد آن برمی آیند که با میهمانان‬ لوت نیز آن عمل زشت را انجام

دهند. که لوت از روی ناچاری در حمایت از‬ میهمانانش چنین می گوید :‬

” گفت اگر می خواهید انجام دهید اینان دختران منند ” (سوره حجر آیه۱۷)

قوم لوت که در مستی شان سرگردان بودند به لوت می گویند :‬

” گفتند: تو خوب میدانی که ما را به دخترانت حاجتی نیست و تو خوب میدانی که ما‬

چه مىخواهیم ” (سوره هود۹۷)

خداوند که ناظر بر همه چیز است، سرگردانی قوم لوت را در مستی‬ شهوتشان چنین بیان

می کند:‬

” به جان تو سوگند که آنان در مستی خود سرگردان بودند ” (سوره حجرآیه۲۷)

برای درک لایه های مختلف داستانهای مثنوی مباحثمان را با : ‫عشق و خدا در

گفتار پنجم پیش خواهیم برد  …..

گفتاری از مهندس هادی بیگدلی

Telegram Channel

درباره ی Mohammad Daeizadeh

Avatar
  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com
  • لطفا نظرات خود را به صورت فارسی بنویسید در صورت تایپ بصورت فینگلیش نظر شما پاک خواهد شد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.