خانه / Literature / شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار هشتم : ‫خواب‬

شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار هشتم : ‫خواب‬

DSC_0003 (Small)45 (Medium)

 

 ‫خواب‬
‫مولانا توجه خاصی به خواب و حالت درونی انسان در خواب را دارد. بنظر‬ می رسد حالت

درونی انسان در خواب به گونه ای است که منفک شدگی از‬ عالم ماده و اتصال به عالم

ماورا طبیعت رخ می دهد. و آنجاست که انسان از‬ سنگینی فشار افکارش رهایی می یابد

و در فضای جان سبک و آزاد ، بدون‬ هیچ محدود کننده ای به پرواز در می آید. و معمولا

کسب چنین حالتهای‬ در طول روز و یا بیداری شبانه، پس از گریستن های متوالی و

جگرسوز‬ اتفاق می افتد.‬

مولانا اعتقاد بر این دارد که انسانها با کسب ادراکات شناختی وسیع و عمیق – البته پس

از تمرینات و مجاهدتهای طولانی – می توانند در زمان‬ بیداری بطور خود خواسته و اختیاری

به کیفیت و حالت خواب بروند. که در‬ آن صورت به ادارکات و مشاهدات خاصی از جهان نائل

می شوند.‬

هـــــر شـــــبی از دام تـــــن ، ارواح را‬

مــی رهـــانی، مـی َکنـــی الـــواح را‬

مـی رهنـد ارواح هـر شـب، زیـن قفـس‬

فارغــان، نــه حــاکم و محکــوم کــس‬

نـــه غـــم و اندیشـــه ســـود و زیـــان‬

نــه خیــال ایــن فــلان و آن فــلان‬

حال عـارف ایـن بـود، بـی خـواب هـم‬

گفــت ایــزد: ُهــم رقــود ، زیــن مــرم‬

برای دست یابی به تجربه احساس لذت و خشنودی از وضعیت خویش‬ که مولانا معرف آن

است، می توان از راه تمرینات مراقبه، به آن حالت و‬ کیفیت شعف انگیز درونی نایل گشت.

این تجربه درونی بر علاقه ما در‬ جهت طی کردن مسیر خواهد افزود.‬

روانشناسی نوین در رابطه با مراقبه چنین اظهار نظر می کند ؛‬ “مراقبه کوششی است

برای دگرگونی هشیاری از طریق اجرای آیین ها یا‬ تمرینهای خاصی. حاصل مراقبه، رسیدن

به نوعی حالت عرفانی است که در‬ آن آرامش عمیق به فرد دست می دهد و احساس می

کند که رابطه اش با‬ جهان خارج قطع شده است.‬

شکلهای سنتی مراقبه از مناسک یوگا اقتباس شده اند. یوگا نظامی فکری‬ است متکی بر

مذهب هندو یا آیین ذن ، که خود ریشه در بوداییسم چینی‬ و ژاپنی دارد. دو شیوه متداول

مراقبه عبارتند از:‬

1- مراقبه راهگشا : از طریق آن شخص ذهن خود را پالوده می سازد‬ تا آماده دریافت تجارب

نو شود.‬

2- مراقبه متمرکز: در آن از طریق توجه فعال به یک شیء ، واژه ، یا‬ فکر ، نتیجه مطلوب به

دست می آید. (کتاب زمینه روانشناسی‬ هیلگارد)”‬

مولانا ضمن اینکه وضعیت خواب شبانه را عاملی برای پاک سازی افکار‬ زائد انباشته شده

در طول روز بر می شمارد و آن را مفید برای ارگانیسم‬ می داند – بطوریکه نداشتن خواب

شبانه می تواند آثار سویی بر جسم‬ بگذارد – اشاره ای بر این موضوع نیز دارد که به محض

بیداری، افکار‬ پراکنده ذهن بلافاصله به جریان می افتند و ذهن را مجددا به اسارت خود‬

در می آورند.‬

هــر خیــالی را خیــالی مــی خـــورد‬

فکــر آن فکــر دگر را می چرد‬

تـــو نتـــانی کـــز خیـــالی وارهـی

یــا بخســبی، کــه از آن بیــرون جهــی‬

فکــر زنبــور اســت، آن خــواب تــو آب‬

چــون شــوی بیــدار، بــاز آیــد ذبــاب‬

چنــــد زنبــــور خیــــالی در پــــرد‬

می کشد ایـن سـو و آن سـو مـی بـرد‬

‫از نظر مولانا بیداری پس از خواب شبانه در واقع چیزی شبیه به حشر و‬ قیامت است. بنظر

می رسد ساختار کلی جهان در تمام مراحل از یک الگوی‬ واحدی تبعیت می کند. هرصبحی

تولدی تازه در همان قالب روز گذشته‬ است. شب هنگام در حالت خواب روح ها از بدنها جدا

می شوند و به طیران‬ خود می پردازند، و در وقت بیداری دوباره هر روحی تن خود را می

شناسد‬ و در آن در می آید. چنانچه انسان بتواند حالت بی فکری یا سکوت ذهنی‬ اش را

تجربه کند، صبح هنگام پس از سپری کردن یک شب تاریک، نو‬ بودن آن روز جدید را به صورت

درونی و واقعی درک و حس می کند. تمام‬ موجودات با طلوع خورشید در واقع آغاز گر یک روز

نو و غیر تکراری‬ هستند به غیر از انسان. چنانچه انسان بتواند مانع از پدیدار شدن زنبور

های‬ ذهنی اش بشود او نیز می تواند نو بودن روز تازه را درک کند.‬

در حـــدیث آمـــد کـــه روز رســـتخیز‬

امـر آیـد هـر یکـی تـن را کـه، خیـز‬

بـــاز آیـــد جـــان هریـــک در بـــدن‬

همچو وقت صـبح، هـوش آیـد بـه تـن‬

جــان، تــن خــود را شناســد وقــت روز‬

در خــراب خــود در آیــد چــون کنــوز‬

صبح، حشر کوچـک اسـت ای مسـتجیر‬

حشــر اکبــر را قیــاس از وی بگیــر‬

چــون شــود بیــدار از خــواب او ســحر‬

بــاز آیــد ســوی او آن خیــر و شــر‬

گـر ریاضـت داده باشـد خـوی خـویش‬

وقـت بیـداری، همـان آیـد بـه پـیش‬

هســت مــا را، خــواب و بیــداری مــا‬

بــر نشــان مــرگ و محشــر، دو گــوا‬

حشــر اصــغر، حشــر اکبــر را نمــود‬

مــرگ اصــغر، مــرگ اکبــر را نمــود‬

قدر سرمایه وجودمان را که می توانیم با آن قدم در روزی تازه بگذاریم را‬ بدانیم و سرسری

از این موهبت بسیار گرانقدر رد نشویم.‬

حال ببینیم روانشناسی در رابطه با خواب چه نظری دارد :‬

روانشناسی خواب را بعنوان یکی از حالتهای دگرگونی هوشیاری بر می‬ شمارد. پدیده رویا

دیدن در خواب نشان می دهد که ما هنگام خواب نیز‬ فکر می کنیم – هرچند تفکر در رویا

دیدن ، از جهاتی با تفکر در بیداری‬ فرق دارد. این واقعیت که رویاهای خود را به یاد می

آوریم نشان می دهد‬ که هنگام خواب خاطره هایی تشکیل می شود. بنظر می رسد که

محتوای‬ رویا را می توان تا حدودی کنترل کرد.‬

فروید رویا را ناشی از علل روانی می داند، بین محتوای آشکار و محتوای‬ پنهان رویا فرق

می گذارد و رویا را امیالی در کسوت مبدل به شمار می‬ آورد. در نظریه های دیگر، رویا

انعکاسی از پردازش اطلاعات است که مغز‬ در حین خواب انجام می دهد. اخیرا بعضی از

نظریه پردازان به این نتیجه‬ رسیده اند که رویا فرایندی است شناختی که ادراکها، علائق و

اشتغال‬ ذهنی به هیجانها را منعکس می کند.‬

تجزیه و تحلیل امواج مغزی توسط دستگاه الکترو آنسفالوگرام یا موج‬ نگاره الکتریکی مغز،

نشان می دهد که خواب شامل پنج مرحله است : چهار‬ مرحله خواب با عمقهای متفاوت و

مرحله پنجم به نام خواب همراه با‬ حرکات سریع چشم (یا آر یی آم).‬

خواب آر یی ام : مغزی کاملا بیدار در بدنی کم و بیش فلج ، رویاها از لحاظ‬ بصری بسیار

روشن و هیجانی هستند ، ارتباط مغز با حواس قطع می شود.‬

خواب غیر آر یی ام : مغزی نافعال در بدنی بسیار آرمیده ، رویاها مربوط به‬ اتفاقات روز مره

هستند. (کتاب زمینه روانشناسی هیلگارد)‬

برای درک لایه های مختلف داستانهای مثنوی مباحثمان را با گریه در گفتار نهم پیش خواهیم برد  …..

گفتاری از مهندس هادی بیگدلی

 

 

Telegram Channel

درباره ی Mohammad Daeizadeh

  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com
  • لطفا نظرات خود را به صورت فارسی بنویسید در صورت تایپ بصورت فینگلیش نظر شما پاک خواهد شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.